Branş Tanıtım: YÜZME

Branş Tanıtım: YÜZME

GÜÇ VE DİRENÇ KAYNAĞI: YÜZME

Yüzme sporu, birçok kaynağa göre, vücudun neredeyse tüm kaslarını çalıştırması nedeniyle, en yararlı sporlardan biri olarak kabul edilmektedir. Suya karşı uygulanan kuvvet ve direnç, bu kasların çalışmasındaki temel sebeptir.

Yüzme sporu, tıpkı yürümek ve koşmak gibi, insan bedenine oldukça uygun ve doğal hareketlerle ilgili bir spordur. Aynı zamanda vücuda kazandırdığı güç ve direnç ile birlikte, bu sporla uğraşanlara da iyi bir hayat disiplini vermektedir. Yüzme sporunun kazandırdığı disiplin öğelerinden biri ise, insanı çalışmaya ve azmetmeye teşvik etmesidir. Çünkü çalışmayı azaltan yüzücüler formlarını kaybetmektedirler. Buna paralel olarak, çalışmaya ve antrenman yapmaya dört elle sarılan sporcular, orta ve uzun vade için büyük gelişim sağlarlar. Yüzme sporu, güç ve kondisyon odaklı olduğu için, insan vücudunun sınırlarının ne denli zorlanabileceği ve gelişebileceği hakkında da yol gösterici özelliktedir.

Metabolizmanın düzenli çalışması ile ilgili önemli katkıları olan yüzme sporunun, kan dolaşımını düzenlemesi ve dolayısıyla da dolaşım sistemine yardımcı olması da bilinen bir gerçektir. Aynı zamanda, vücuda kattığı dirençten dolayı, sporcuları hastalıklardan koruması da yüzme sporunun bir başka faydasıdır. Buna bağlı olarak, özellikle kuzey ülkelerinde yaşayan insanların vücut dirençlerini artırmak maksadıyla çok soğuk sulara girdiği ve yüzdüğü, bilinmektedir. Yüzme sporu, yalnızca profesyonel olarak bu sporla ilgilenen için değil, aynı zamanda sağlıklı yaşam için haftada birkaç saat yüzen bireylerce de uygun şekilde gerçekleştirilmelidir. İnsan vücudu, yapısı gereği su üzerinde durabileceği için, teknik bilgiler ve doğru uygulamalar ile vücudun düzgün yüzmesi sağlanmaktadır.

Yüzme Sporunun Faydaları

Dolaşım Sistemi: Kalp ve damar sistemlerinin bir araya getirdiği dolaşım sistemi üzerinde, yüzme sporunun büyük ve pozitif bir etkisi bulunmaktadır. Yapılan antrenmanlar neticesinde, kalp ritmi ve kan akış hızları düzenlenir. Çeşitli çalışma teknikleri ve uygun yapılan uygulamalar, bu durumu daha olumlu hale sokacaktır. Vücuda yapılan doğru oranlı yüklenmeler sonucu kalp dakika volümü artırılmaktadır. Bu artırma ile dokulara giden oksijen oranı da artacağı için, özellikle uzun mesafe yüzücülerinin bu artırmayı yapması, hem sportif açıdan, hem de sağlık açısından oldukça önemlidir.

Yüzme sporu sırasında, kalbin konumu nedeniyle kan ile dolu olma durumu, tek kasılışta daha fazla kan pompalanmasını sağladığı için, dolaşım sisteminin daha yararlı işler yapabildiği aşikârdır.
Solunum Sistemi: Ağız ve burundan başlayarak, akciğerde sona eren döngüye sahip olan solunum sisteminin asli görevi, kana oksijen verip, bir yandan karbondioksit oranını da azaltmaktır. Akciğerlere ulaşan ve bu organın yapısında bulunan hava keseciklerine yerleşmiş olan havanın içinde % 14 – % 15 oranında oksijen ve % 4.9 – % 6.9 oranında da karbondioksit bulunmaktadır. Bu hava keseciklerinden, etrafını sıkıca sarmış olan kılcal damarlara oksijen geçişi ve gaz değişimi yaşanmaktadır. Yapılan gaz değişimleri de, vücudunun her hücresine ve dokusuna iletilerek, her noktada gaz değişimi yaşanır ve hücrelere oksijen taşınmış olur. Yüzme antrenmanları esnasında da, vücudun oksijen ihtiyacı artmaktadır. Artan oksijen ihtiyacı doğrultusunda, solunum ve dolaşım sistemleri de orantılı olarak fazla çalışmaktadır. Oksijen gereksiniminin artması neticesinde de, organizmaya daha çok oksijen girmekte ve vücudun oksijen bakımından beslenmesi artmaktadır. 

Sinir Sistemi: Yüzme sporunda, neredeyse tüm vücut kaslarının çalışması nedeniyle, sinir sistemine olan pozitif etki de söz konusudur. Suyun varlığı ve su ile ilgili yapılan çalışmalar, duyu organları aracılığıyla sinir sistemini ilgilendirmektedir. Çünkü duyu organları ve sinir sistemi koordineli şekilde çalışmaktadır.

Su içinde yapılan çalışmalar, dolayısıyla yüzme sporu, sinir sistemini dinlendirici özelliktedir. Yüzme egzersizleri sonrası kasların rahatlaması, ya da yıkanma sonrası oluşan rahatlama ve gevşeme hissi sinir sisteminin dinlendiğini göstermektedir. Aynı zamanda, yüzme ortamındaki rahatlık, yine psikolojik anlamdaki huzur ve mutluluk hissiyatı, sinir sisteminde gözlemlenebilen olumlu gelişmelerdir. Spor sonrası gevşeme duygusu da sinir sisteminin rahatlamasının sonucunda vücuda yansımaktadır.

Yüzme sporu, salt bahsedilen sistemler anlamında değil, sosyal yaşam ve psikolojik faktörler olarak da bir takım pozitif etkilere sahiptir. Örneğin, yüzme sporu ile uğraşan sporcuların, özgüvenleri yüksek seviyededir. Yüzme sporu, kişinin kendine güvenini artırmaktadır.

Engellilerde Yüzme

Zihinsel ya da bedensel engelli çocukların, bir takım problemlerinden dolayı, bütün faydalarına rağmen bu tür spor programlarına yeterince  katılmadığı görülmektedir. Bunun bir diğer nedeni ise toplumun bu çocukları dışlaması ve onlara yeterli şansı vermemesidir. Engelli bireyler arasında, obezite görülme oranı oldukça yüksektir. 8-18 yaş grubundaki zihinsel engelli bireylerde vücut kitle indeksi değerlerine göre obeziteyi belirlemek için bir nomogram geliştirmişlerdir. Bu nomogramda 14 yaş grubundaki zihinsel özürlü çocukların obezite sınırını kadınlarda 23.7 kg/m2, erkeklerde ise 23 kg/m2 olarak belirlemişlerdir.

Özel olimpiyatlara katılan zihinsel engelli bireylerin vücut yağ yüzdelerinde herhangi bir değişiklik olmadığını bildirmişlerdir. Yapılan araştırmalarda, kalori alımı kontrol edilmeksizin, sadece egzersiz ile vücut kompozisyonunda değişiklik elde etmenin mümkün olmadığı belirtilmektedir. Kısaca engelli bireylerin beslenme ve bedensel aktiviteleri düzenlenmesi spor yapmalarını sağlanması gerekmektedir. Ayakta yapılan birçok spor dalını içinde bulundukları durum nedeniyle gerçekleştiremeyen bedensel ve zihinsel engelli bireyler bu sporların aksine yüzme sporunu daha rahat ve kolay gerçekleştirmekte ve daha kısa sürede fayda sağlamaktadırlar.


Paralimpik Yüzme

Yüzme sporu 1960 yılından bu yana paralimpik oyunlarda yer almaktadır. Engelli yüzücüler, fiziksel engellerine göre; serbest stil, sırtüstü, kelebek, kurbağalama disiplinlerinde ve medley (karışık) müsabakalarında yarışmak üzere farklı sınıflara ayrılırlar. Faaliyetler, görme engelli sporcular ve diğer engelli sporcular olmak üzere iki gruba ayrılır. 1996 Atlanta Paralimpik Oyunları’nda ilk defa zihinsel engelli sporcular da yüzme dalında yarışmışlardır. Yüzme branşı, seçkin paralimpik sporcuların başarılarının dikkat çekmesinde büyük rol oynamıştır.

Bedensel engelli, görme engelli ve özel sporcular, stillerde eşit şartlarda yarışmaları için performanslarına göre Uluslararası Engelliler Spor Federasyonu (IPC) ve IPC Yüzme Komitesi’nce “S1” ile “S14” arasında sınıflara ayrılmışlardır. S1 ile S10 arasında fiziksel engelliler, S11 ile S13 arasında görme engelliler ve S14 de zihinsel engelliler olmak üzere sınıflandırılırlar.
Paralimpik Yüzme Oyunları FINA standartları modifiye edilerek IPC yüzme kurallarına göre 50 metre ve 8 kulvarlı havuzda yarışlarını yaparlar. Bu yarışlarda kurallar, sporcuların sınıflarına ve vücut fonksiyonlarının durumlarına göre değişebilmektedir. Düzenlemelere göre, sporcular engellerine göre çıkış platformlarına oturarak, bazen platformun yanında ve bazen de suyun içinde asistanlardan yardım alarak yarışmalara başlayabilirler.

Yüzme yarışlarına, sınıflandırmaları yapılmış tüm engelli sporcular daha önceden belirlenmiş stil ve mesafelerdeki yarışlara katılabilirler. Sporcular yarışmalar esnasında hiçbir zaman protez, ortez veya herhangi bir yardımcı alet kullanamazlar. 

Yarışma boyunca görme engelli yüzücüler havuzun sonuna yaklaştığında, yarışmayı bitirmek için veya dönüşlerde yardımcı bir cihaz kullanmaları gerekmektedir. Bu süreç tapping olarak adlandırılır ve bunu tapper kullanarak sağlarlar. Bu yüzücülerin yarışmalarda siyah gözlük de takmaları gerekmektedir.

 

Sınıflandırma

Yüzme sınıflandırması bedensel engelliler, görme engelliler, zihinsel engelliler olmak üzere üç grupta yapılır.

Yüzmede spor sınıf isimleri S, SB veya SM gibi ön ekleri ve sayıları içerir. Ön ekler müsabakaları temsil etmektedir. Sayılar ise sporcuların şahsi olarak yarıştıkları spor sınıflarını gösterir.

Örneğin; S: Serbest stil, kelebek ve sırtüstü yüzme; SB: Kurbağalama yüzme; SM: Karışık stil anlamına gelir. Spor sınıfları 1-10: Bedensel engelliler; 11-13: Görme engelliler; 14: Zihinsel engelliler

 

BEDENSEL ENGELLİLER

Bedensel engelli sporcular için 1-10 arasında numaralandırılan 10 farklı S ve SM sınıfı ve dokuz SB sınıfı vardır. Düşük numaralar yüksek numaralardan daha ciddi limitasyonu gösterir.

S1 SB1 SM1: Bu sınıftaki yüzücülerin bacaklarının, kollarının ve ellerinin kas gücünde veya kontrolünde önemli kayıplar vardır. Bazı sporcuların gövde kontrolünde de kayıplar olabilir. Bu engellere spinal kord yaralanmaları ve poliomyelit neden olabilir. Bu sınıftaki yüzücüler genellikle günlük yaşamlarında tekerlekli sandalye kullanırlar. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 200 metre serbest stil, 50 metre sırt üstü, 50 metre kelebek, 50 metre kurbağalama ve 150 metre karışık stilde yarışabilirler.

S2 SB1 SM2: Bu sınıftaki yüzücüler kollarını kullanabilirler ancak ellerini, bacaklarını kullanamazlar veya dört ekstremitesinde şiddetli koordinasyon problemi vardır. S1 SB1 SM1 sınıfındaki gibi sporcular çoğunlukla sadece sırtüstü yüzmede yarışabilirler. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 200 metre serbest stil, 50 metre sırtüstü, 50 metre kelebek, 50 metre kurbağalama ve 150 metre karışık stilde yarışabilirler.

S3 SB2 SM3: Bu spor sınıfı dört ekstremite amputasyonu olan sporcuları içerir. Bacakları ve gövdesini kullanamayan fakat makul kol hareketi olan yüzücüler ile tüm ekstermitelerini etkileyen ciddi koordinasyon problemi olan yüzücüler bu sınıfta yer alır. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 200 metre serbest stil, 50 metre sırtüstü, 50 metre kelebek, 50 metre kurbağalama ve 150 metre karışık stilde yarışabilirler.

S4 SB3 SM4: Ellerinde minimal zayıflık olan, kollarını kullanabilen ancak bacaklarını ve gövdelerini kullanamayan yüzücüler veya üç ekstremite amputasyonu olan sporcular bu sınıfa dâhil edilirler. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 200 metre serbest stil, 50 metre sırtüstü, 50 metre kelebek, 50 metre kurbağalama ve 150 metre karışık stilde yarışabilirler.

S5 SB4 SM5: Vücudun bir tarafında kontrol kaybı olan (hemipleji) veya paraplejiyle beraber kısa boyu ve ek engeli olan yüzücüler bu sınıfta yarışırlar. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 200 metre serbest stil, 50 metre sırtüstü, 50 metre kelebek, 100 metre kurbağalama ve 200 metre karışık stilde yarışabilirler.

S6 SB5 SM6: Bu sınıfta vücudunun bir tarafında orta derecede koordinasyon problemi olan veya her iki kolu ampute olan kısa boylu yüzücüler yarışır. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 200 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 50 metre kelebek, 100 metre kurbağalama ve 200 metre karışık stilde yarışabilirler.

S7 SB6 SM7: Bu sınıfa çapraz kol ve bacak amputasyonu, aynı taraf bir bacak ve bir kol paralizisi veya iki bacak amputasyonu olan yüzücüler dâhildir. Ayrıca biraz bacak fonksiyonu olan ancak kol ve gövde kontrolü tam olan yüzücüler de bu sınıfta yarışabilirler. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 50 metre kelebek, 100 metre kurbağalama ve 200 metre karışık stilde yarışabilirler.

S8 SB7 SM8: Her iki elinde veya bir kolunda kayıp olan yüzücüler bu sınıfta yarışırlar. Alt ekstremitelerinin eklemlerinde şiddetli kısıtlanma olan sporcular da bu sınıfta yarışırlar. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 100 metre kelebek, 100 metre kurbağalama ve 200 metre karışık stilde yarışabilirler.

S9 SB8 SM9: Bu sınıftaki sporcular bir bacağında eklem kısıtlığı, her iki bacakta diz altı amputasyon veya bir bacağın amputasyonuna sahiptirler. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 100 metre kelebek, 100 metre kurbağalama ve 200 metre karışık stilde yarışabilirler.

S10 SB9 SM10: Bu sınıf bedensel engelli yüzücüler minimal engelli olarak tanımlanır. Uygun engeller elin veya her iki ayağın kaybı veya bir kalça ekleminin fonksiyonunda önemli derecede limitasyon olabilir. Bu sınıftaki sporcular 50 metre ve 100 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 100 metre kelebek, 100 metre kurbağalama ve 200 metre karışık stilde yarışabilirler.

 

GÖRME ENGELLİLER

S11 SB11 SM11: Yüzücülerde tamamen veya tama yakın görüş kaybı bulunur. Görme keskinliğinin seviyesi 25 cm uzaklıktan E harfini ayırt edemezler. Bu sınıftaki sporcular siyah gözlüklerle yarışırlar. Yüzücüler 50 metre ve 100 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 100 metre kurbağalama, 200 metre karışık stil ve 4x100 metre serbest stil bayrak ve 4x100 metre karışık bayrak kategorilerinde yarışabilirler.

S12 SB12 SM12: Bu yüzücüler diğer gruba göre daha fazla görme keskinliğine sahiptirler. Fakat E harfini ancak 4 metre uzaklıktan ayırt edebilirler. Ayrıca 10 derece çapından daha az görme alanına sahip sporcular bu spor sınıfı için uygundur. Bu sınıftaki yüzücüler 50 metre ve 100 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 100 metre kurbağalama, 200 metre karışık stil ve 4x100 metre serbest stil bayrak ve 4x100 metre karışık bayrak kategorilerinde yarışabilirler.

S13 SB13 SM13: Bu sınıf en az görme engeli olan yüzücüleri kapsar. 40 derece çapından daha az görme alanı kısıtlılığı olanlar veya düşük görme keskinliği olanlar bu sınıftadır. Bu sınıftaki yüzücüler 50 metre ve 100 metre serbest stil, 400 metre serbest stil, 100 metre sırtüstü, 100 metre kurbağalama, 100 metre kelebek, 200 metre karışık stil ve 4x100 metre serbest stil bayrak ve 4x100 metre karışık bayrak kategorilerinde yarışabilirler.

 

ZİHİNSEL ENGELLİLER

S14 SB14 SM14: Spora özgü kriterleri de karşılayan zihinsel engelli yüzücüler bu sınıfta yarışırlar.