Branş Tanıtım: TS TENİS

Branş Tanıtım: TS TENİS

Dünyanın en köklü ve zevkli sporlarından biri olan tenisin geçmişi 1000 yıl öncesine dayansa da bundan önceki süreçte de oynandığına dair görüşler mevcut.

Haçlıların Orta Asya’da tahta parçaları ve topla oynanan bu oyunu 12. Yüzyılda Avrupa’ya getirmesi ile başlayan macera günümüze kadar değişimler göstererek şekillenmiştir. Zengin İngiliz ve Fransız asilzadeleri betondan yapılan dört duvar içerisinde ortadan file ile ayrılan alanlarda elleri ile tenis oynarlardı.

Sonraları eldivenler ve tahta parçaları ile oynanmaya başlanan tenis, ileri zamanlarda rakete benzeyen araçlar ile kapalı alanlarda oynanır. 1874 yılında İngiliz Binbaşı Walter Clapton Wingfield oyunun patentini alır ve ekipmanların tasarlanması ve pazarlanması işine girişir. 1875’te İngiltere’de Marlylebone Kriket Kulübü tarafından tenis kurallarının ilk şekli oluşturulup yayınlanır. Hızla yayılan bu spor için daha sonra ayrı bir federasyon kurulur ve 1900’lü yıllar boyunca Avrupa ve Asya’ya yayılır.

Sonrasında sadece çim kortta değil toprak, sert ve sentetik olmak üzere değişik şekilde tasarlanan ve yapılan kortlarda da oynanan tenis belirli kurallara oturtularak sistemli bir spor haline getirilir.

Türkiye’de Tenisin Geçmişi 

Tenis, Türkiye’ye ilk kez 1900 yılında Türkiye’de bulunan İngiliz elçilik çalışanları aracılığıyla geldi. İstanbul’da bulunan İngilizler, adına Challenge Kupası verdikleri ve bu kupayı üst üste üç yıl kazananın alacağı bir turnuva düzenlediler. 1900 yılında İstanbul’da İngilizler tarafından oynanmaya başlayan tenis, 1905 yılında İzmir’in ilçeleri olan Bornova ve Karşıyaka semtlerinde de yine İngilizler tarafından oynanmaya başlandı. İngiliz diplomatları tarafından Tarabya’da düzenlenen Challenge Kupası turnuvasında karşılaşmanın çift erkekler kupasını K.WHittall-F.Whitenhouse kazandı. Bu aynı zamanda Türkiye’de düzenlenen ilk tenis turnuvası oldu. İstanbul’da 12 Ağustos 1910 tarihinde ise Küçük Moda’da ilk tenis kortu açıldı. Türkiye’deki ilk tenis kulübü ise WHittall, Whitenhouse, Sleger, Simonde, Binns, Basil ve Weiss tarafından Küçük Moda’da kurulan Moda Tennis Club-Moda Tenis Kulübü oldu. Daha sonra aynı yıllarda Osmanbey’de Ohanesyan, Abramoviç, Hotohinson ve Ananya bir tenis kulübü kurdular. Sıraselviler’de ise Jovarsky ile Majak’ın kurmuş olduğu kulüp ile bu gelişim devam etti.

Türkiye’de tenis organizasyonları Türkiye Tenis Federasyonu tarafından yürütülmekte olup, uluslararası organizasyonlarda ise Uluslararası Tenis Federasyonu hükümlerine tabidir.

Tekerlekli Sandalye Tenis

Tekerlekli sandalye tenis ilk kez 1976 yılında Brad Parks’ın tekerlekli sandalyeden tenis topuna vurmasıyla bulundu. Brad Parks, tekerlekli sandalye tenisinin öncü kurucusudur. 18 yaşındayken bir kayak yarışması sırasında yaralanan Amerikalı sporcu, eğlence terapisi olarak tenis denemeye başladı ve 1976'da tekerlekli sandalye tenisi doğdu.

Parks ve birkaç engelli sporcu, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki çok sayıda gösteri merkezlerinde ve kliniklerde tekerlekli sandalyede tenis müsabakaları yapıp bu sporu geniş kitlelere tanıttı. 1977 yılına gelindiğinde tekerlekli sandalye tenisinde artık turnuvalar düzenlenmeye başlamıştı.

Brad Parks, Kaliforniya Irvine’de ilk uluslararası tekerlekli sandalye tenisi turnuvası Amerika Açık’ı (US Open) düzenledi ve 18 yıl boyunca Başkanlık görevini üstlenip bu spordaki standartları belirledi. Parks, 2010 yılında Uluslararası Tenis Şeref Kürsüsüne kabul edilen ilk tekerlekli sandalye tenis oyuncusu oldu.

Tekerlekli sandalye tenis 1992 yılında 11 uluslararası turnuvayla başlamış fakat şu an dünya üzerinde oldukça popüler bir branş haline gelmiştir. Tekerlekli sandalye tenis 1992’den bu yana paralimpik oyunların bir parçasıdır ve dünyada oynanan tekerlekli sandalye sporları içerisinde hızlı büyüyen spor dallarından biridir.

Tekerlekli sandalye tenis normal oyuna çok kolay bir şekilde entegre edilebilmektedir. Çünkü raket veya topun boyutu ya da kortun boyutunda farklı düzenlemeye gerek duyulmadan herhangi bir tenis kortunda oynanabilmektedir. Tekerlekli sandalye tenis, uluslararası tenis federasyonu tarafından belirlenen tenis kuralları ile aynı kurallara göre oynanmaktadır; tek fark topun sporcunun kendi yarı alanında iki kere sıçramasına izin verilmesidir. Sporcu, topu üçüncü sıçramadan önce karşı korta geri göndermelidir. İkinci sıçrama kortun içinde veya dışında olabilir. Serviste, oyuncu servisi atmadan önce sabit pozisyonda olmalıdır. Fakat topa vurmadan önce tekerlekli sandalyenin bir defa itmesine izin verilir. Maçlar, gerekli olduğunda her sette verilen molayla beraber üç settir. Tekerlekli sandalye tenis kadınlar tek / erkekler tek, kadınlar çift / erkekler çift, dörtlü tek / dörtlü çift olmak üzere altı çeşit müsabakadan oluşur. Top iki elastik yarım kürenin birleşmesinden yapılır ve sentetik - yün lif katmanıyla çevrilir. Rengi sarı veya beyaz olmalıdır. Tenis raketleri günümüzde gelişmiş sentetik iplerden yapılır. Tekerlekli sandalye tenis sporcuları raketi tutmalarına yardım etmesi için özel bant kullanabilirler.

Kort Ölçüleri

Kort, tekler için 23.77 metre x 8.23 metre, çiftler için 23.77 metre x 10.97 metredir. Kort, yanlardan 1.07 metre ve merkezden 0.914 metre uzunluğunda uzanan bir file tarafından ikiye bölünür. Kil, çim, sert ve halı olarak dört tip kort vardır.

Teniste kullanılan tekerlekli sandalye normalden daha kısadır. Hız ve sandalye manevrası tekerlekli sandalye tenis için çok önemlidir. Sandalyeler bu kriterleri sağlaması için sık sık geliştirilir.

Sınıflandırma

Yarışmaya uygun olabilmek için, oyuncunun bir ya da her iki alt ekstremitesinde önemli fonksiyon kaybı ile sonuçlanan kalıcı mobilite ile ilişkili fiziksel engelli olması gerekir. Sporcular aynı engele sahip sporculara karşı yarışmak zorunda değildir. Bunun yerine kadın ve erkeklerde “açık” yarışmada iki ekstremitesi etkilenen engelli sporcular yarışırken, cinsiyetin karma olduğu “dörtlü” yarışmada ise üç veya dört ekstremitesi etkilenen sporcular yarışır.

Tekerlekli Sandalye Tenis İçin Minimal Uygunluk Kriterleri

Uygun engel tipine sahip her sporcunun tekerlekli sandalye teniste yarışmasına izin verilmez. Sporcunun engelinin uygun olabilmesi için koşmada belirgin aktivite limitasyonu olması gereklidir.

Sporcu, spor performansını kötü etkileyecek ve kanıtlanabilir, koşma eylemini gerçekleştirirken biyomekanik değişiklikleri olan kalıcı bir engele sahipse tekerlekli sandalyede yarışabilir. Engelin etkisi protezsiz ve yardımsız olarak düşünülmelidir.

Genel standardı karşılayan sekiz engel tipi bu sınıfta yarışabilir. Bunlar: Hipertoni (Spastik hipertoni, rijiditei distoni), ataksi, atetoz, ekstremite eksikliği (alt ekstremite): Unilateral ayak boyunun yarısının amputasyonu veya eşdeğer konjenital ekstremite eksikliği, bozulmuş pasif ekstremite hareketi (alt ekstremite), bozulmuş kas kuvveti (alt ekstremite).

Dörtlü Sınıf İçin Uygunluk Kriterleri

Dörtlü sınıf için uygunluğu tanımlamada spora özel yetenekler aşağıda sıralanan fonksiyonları içerir.

  • Baş üzeri servis atmak için gerekli azalmış fonksiyonel yetenek. Baş üzeri servisin özellikleri aşağıdakilerin kombinasyonu olarak tanımlanır.
  1. Hazırlık fazı boyunca en az 90 derece omuz eksternal rotasyonu, en az 90 derece abduksiyonu ve en az 90 derece fleksiyon hareketlerinin kombinasyonunda 90 derece üzerinde omuzu aktif olarak eleve etme yeteneği.
  2. İleri atma fazı boyunca son 60 derece üzerinde dirsek ekstansiyonu yapabilme yeteneği.
  3. İleri atma fazı boyunca önkol pronasyon ve ulnar deviasyonla kombine el bileği fleksiyonu yapabilme yeteneği.
  • Sürekli ve düzgün forehand-backhand yapmak için gerekli azalmış fonksiyonel yetenek.

Forehand şu yeteneklerle tanımlanır:

  • Hazırlık fazı boyunca 90 derece eksternal rotasyonla kombine 45 derece abduksiyona ulaşmak.
  • Dirseğin fleksiyonuyla birlikte dirseğin vücudun orta hattına ulaşabilmesi için omuz ekleminin fleksiyon ve adduksiyonu.

Backhand şu yeteneklerle tanımlanır:

  • Hazırlık fazını yapmak için dirsek fleksiyonuyla birlikte vücudun karşı omzunun internal rotasyon ve adduksiyonu başarması.
  • En az 90 derece omuz eksternal rotasyonu, en az 60 derece omuz fleksiyonu ve en az 60 derece omuz abduksiyonunun kombinasyonu
  • Atma fazı boyunca son 45 derece üzerinde dirsek ekstansiyonuna ulaşabilme yeteneği.

Manuel tekerlekli sandalye manevrası yapmak için gerekli azalmış fonksiyonel yetenek.

Tam tekerlek kontrolü şu yeteneklerle tanımlanır:

  • Oyun boyunca tüm yönlere dönme, başlama ve durmak için tekerin salınımı ve kavranması için ellerin kullanımı.

Yardımcı cihaz veya bant gerektirecek raketi kavrama yeteneksizliği.

Kavramanın devamlılığı şu yeteneklerle tanımlanır:

  • Yardımcı cihaz veya bant olmaksızın el bileği fleksiyonun 30 derecesinde el bileği ile dirence karşı raketin kapalı tutuşunu koruyabilme.

Gövde fonksiyonunun limitasyonu.

Gövde dengesi şu yeteneklerle tanımlanır:

  • Baş üzerine kadar kolları kaldırmak için her iki omuzun fleksiyonu ve desteksiz oturma
  • Baş üzerine kadar kolları kaldırmak için her iki omuzun abduksiyonu ve desteksiz oturma.

Gövdeyi kaldırma şu yeteneklerle tanımlanır:

  • Vücudu veya sandalyeyi itmek için kolları kullanmadan, tekerlekli sandalyenin önünde baş yüksekliği üzerine kaldırmak ve her iki eliyle raket tutmak.

Gövde rotasyonu şu yeteneklerle tanımlanır:

  • Karşı omuza posterolateral 45 derece açıyla gövdeyi döndürme ve bir koluyla vücudun karşı tarafına uzanma. Gövde fonksiyonu iyi olan sporcu kalçalarını yeniden pozisyonlamak veya tekerlekli sandalyenin sırt desteğine yaslanmak zorunda değildir.

Bench Testi

Atipik bozukluk gösteren sporcularda sınıflandırmacı engeli daha iyi değerlendirmek için tanımlanmış teknikleri uyarlayabilir. Sporcunun engeli iki tanımlanan puan skoru arasında ise sınıflandırmacı farkı gösteren 0.5 puan kullanma hakkını sahiptir.

 

Spor Sınıfları

Tekerlekli sandalye teniste iki sınıf vardır ve tüm oyuncular bacaklarını etkileyen bir engele sahiptirler.

Açık Sınıf: Bu spor sınıfı normal kol fonksiyonu ve bir ya da her iki bacakta kalıcı ve önemli bir engele sahip sporcular için dizayn edilmiştir. Bacak amputasyonu veta paraplejik sporcular bu sınıfta yer alır.

Dörtlü Sınıf: Bu sınıftaki oyuncular bacaklarının yanı sıra oynadıkları kolunda da etkilenime sahiptir. Bu, tekerlekli sandalyeyi hareket ettirme ve raketi tutabilme yeteneğini sınırlar. Oyuncular raketlerini daha sıkı tutabilmeleri için bant kullanabilirler.