"Dopingin Mazereti Olmaz"

"Dopingin Mazereti Olmaz"

Prof. Dr. Rüştü Güner / Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi Dopingle Mücadele Komisyonu Genel Koordinatörü

Doping, bir sporcunun sportif performansını artırmak amacıyla Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA) tarafından yasaklanmış madde ya da yöntemleri kullanması olarak bilinmektedir. Ancak yürürlükte bulunan Dünya Dopingle Mücadele Kuralları’na göre, yasaklı madde ve yöntemleri kullanmaya teşebbüs etmek, bulundurmak, ticaretini ve kaçakçılığını yapmanın yanı sıra doping kontrolünde hile yapmak, doping kontrolüne girmemek, doping yapan sporculara yardımcı olmak gibi eylemler de dopingle mücadele kurallarının ihlali olarak kabul edilmektedir.

İnsanlar Neden Doping Yapar?

Çoğu sporcu, doping yapmanın insanları aldatmak olduğunu biliyor, ancak bazıları hala bu riski göze alıp doping yapıyor.

  • Bazen ödüller, para veya şöhret bazı insanlara kötü kararlar verdirebilir. Bu tipteki insanlara, dopingin onlara daha fazla destek verebileceği, uzun yıllar boyunca antrenman yapmak yerine kestirmeden kazanmalarına yardımcı olabileceği söylenir. Bu tipteki sporcular spor yaşamlarını ve sağlıklarını riske atmaya hazırdırlar - her ne pahasına olursa olsun kazanmaya hazırdırlar.
  • Bazen sporcular, antrenörlerinden, ailelerinden veya çevrelerinden sporda en iyiyi yapmaları için baskı hissederler. Dopingi bu beklentileri karşılamanın bir yolu olarak görürler.
  • Bazen sporcular bir yaralanmanın üstesinden gelmek için ilaç kullanırlar. Antrenörler, bazı ilaçların ağrıyı azalttığını veya iyileşmeyi hızlandıracağını söyleyebilirler ancak genellikle sağlık risklerinden ve doping yapmanın aldatmak demek olduğundan söz etmezler.

Ne Pahasına?

Dopingin sporcuların kas kitlesi ve kas gücünü artırabileceği, yorgunluğu geciktirebileceği ya da ağrıyı azaltabileceği doğrudur, ancak yan etkileri de çok fazladır. Bazı ilaçlar görünüşte belirgin değişiklikler oluşturabilir. Örneğin, sivilcelere neden olabilir, erkeklerde testisleri küçültebilir, iktidarsızlığa ve kelliğe neden olabilir, kadınlarda ses kalınlaşması ve tüm vücutta kıllanmada artış yapabilir. Ancak doping maddelerinin daha ciddi yan etkileri de vardır.

Doping başta kalp, karaciğer, böbrekler ve üreme sistemi olmak üzere birçok sisteme zarar verir ve hatta ani ölümlere neden olabilirler.

Kendinize İyi Bakın

Eczane veya süpermarketten alınan bazı ilaçlar veya ek besin ürünleri, etiketlerinde “doğal ürün” yazsa bile yasaklanmış maddeler içerebilir. Bu yüzden herhangi bir doping maddesine maruz kalmamaya dikkat edin.

Doktorunuza sporcu olduğunuzu ve aldığınız ilaçlara dikkat etmeniz gerektiğini söyleyin. Bir sağlık problemi için ilaç almanız gerekiyorsa, aldığınız ilacın yasaklı maddeler içermediğinden emin olmanız gerekir. Yasaklanmış maddeleri kazara alsanız bile, bu durum yine de doping olarak kabul edilir. Sonuçta vücudunuza giren her şeyden siz sorumlusunuz.

Tedavi Amaçlı Kullanım İstisnası (TAKİ)

Bazı sağlık sorunlarının tedavisinde kullanılan ilaçlar, yasaklı maddeleri içeriyor olabilir. Bu durumda sporcunun, bu ilaçları kullanmadan önce tabi tutulacağı tedavi sürecini Tedavi Amaçlı Kullanım İstisnası (TAKİ) olarak beyan etmesi ve kullanım için onay alması gereklidir. Bunun için öncelikle, kullandığınız veya kullanacağınız ilacın yasaklı bir etken madde içerip içermediğini kontrol etmeniz gerekmektedir. Gerekli kontrolü, akıllı cep telefonlarınıza kuracağınız “Sporcu Sağlığı Bilgi Sistemi”mobil uygulamasını kullanarak yapabilirsiniz. Bu konu ile ilgili bilgiyi https://enabiz.gov.tr/Yardim.html internet adresinden alabilirsiniz.

Kullandığınız/kullanacağınız ilacın yasaklı içeriğe sahip olup olmadığını öğrenmek taki@tdmk.org.tr e-posta adresi aracılığıyla Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonu ile de iletişime geçebilirsiniz.

Besin Destek Ürünleri  

Birçok sporcu, elinden gelenin en iyisini gerçekleştirmek için sporcu besin destek ürünlerini kullanmaya ihtiyaç duyulduğuna inanmaktadır. Bununla birlikte, bu inanışı destekleyen araştırmalar sınırlıdır. Konusunda uzman diyetisyenlerin veya eğitmenlerin takibi ya da tavsiyesi dâhilinde olmayan ürünlerin kullanımı, istenmeyen sonuçlara neden olabilmektedir.

Bazı sporcular bu tür ürünleri sorun yaşamadan kullanıyor olsa dahi, oluşabilecek ciddi sağlık sonuçları ve doping kontrol örneğinde yasaklı madde saptanması riski ciddiyetle göz önünde bulundurulmalıdır.

Doping Kontrolleri

Spor yaparken başarılarınız artıp, sportif kariyeriniz yükseldikçe doping kontrollerine alınmanız da kuvvetle muhtemeldir. Bu kontroller doping yapanları yakalayarak spor ruhunu korumayı amaçlamaktadır. Doping kontrolleri, bir müsabaka sırasında olabileceği gibi, müsabaka dışı antrenman döneminde de gerçekleştirilebilir ve genellikle sporcuya önceden haber verilmeden yapılır. Bir doping kontrolüne girmeyi reddederseniz, doping yaptığı saptanan bir sporcu ile aynı yaptırımı alırsınız.

Doping kontrolleri idrar örneği almaya yetkili bir doping kontrol görevlisi tarafından yapılır. Bazı durumlarda hem kan örneği hem de idrar örneği alınabilir. Doping kontrol örnekleri analiz için onaylanmış bir laboratuara gönderilir.