Engelli Sporlarında Klasifikasyon (Sınıflandırma)

Engelli Sporlarında Klasifikasyon (Sınıflandırma)

Dünyada ve ülkemizde engelli sporcuların spor yapabilmeleri için mutlaka sınıflandırılmaları yapılmalıdır. İngilizce “Classification” olan bu terim Türkçe’de “Klasifikasyon”,”Sınıflandırma” ve “Puanlama” olarak aynı anlama gelen üç terminoloji ile ifade edilmektedir.

Engelli Sporcular;

- Tekerlekli sandalyeleri ile

- Protez ya da kullandıkları cihazları ile

- Herhangi bir ekipmana ihtiyaç duymadan spor yapabilirler.

Sınıflandırma, sporcunun fonksiyonel kapasitesi, oyun içindeki performansı, tekniği ve patolojisi dikkate alınarak yapılmaktadır. Sınıflandırma ile sporcular arasında denge ve fırsat eşitliği sağlanmaktadır. Engelliler sporunun en önemli özelliği sporcuların sahip olduğu engele ve fonksiyonel düzeylerine göre sınıflandırılmaları ve burada aldıkları puana göre yarışmalara katılabilmeleridir. Sınıflandırmanın amacı, antrenman düzeyini ve beceri derecesini belirlemek değildir. Sınıflandırma sistemleri ve yöntemleri yalnızca engelin neden olduğu fonksiyonel kısıtlamaları ölçmelidir. İyi ve zevkli bir yarışma için sınıflandırmanın doğru yapılması ön koşuldur. Sınıflandırma tekerlekli sandalyeye bağımlı sporcular için daha da önemlidir. Çünkü sınıflandırma sistemlerinin gelişmesi ile birlikte en ileri düzeyde engeli olan bir kişi bile yarışma olanağına kavuşmuş olmaktadır. Bedensel Engelli sporculara özel, tüm yarışmalar için yapılan sınıflandırmalar, fiziksel kapasite ile yarışabilirlik düzeyi arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için yapılmaktadır. Bu sınıflandırmaların geliştirilmesi yıllarca sürmüş, farklı ve aynı tip engeli olan kişilerin, aynı yarışma disiplini içinde eşit şartlarda yer almasına imkân verilmiştir.

GENEL PRENSİPLER

· Spora özel fonksiyonel sınıflar ve sınıflandırma kuralları, özel spor kurallarına göre ayrı  ayrı tanımlanmalıdır.

· Her bir spor dalı için sınıflandırma sistemi, sporun temel hareketlerinin fonksiyonel performansına göre belirlenmelidir.

· Fonksiyonel beceri, sporcunun antrenman veya beceri seviyesinden bağımsız olarak düşünülmelidir.

· Her spor dalı için sınıf sayısı sporun yapılması için gereken özel ihtiyaçlara ve farklı engellere sahip sporcunun mümkün olan fonksiyonel kabiliyetine uygun olarak tanımlanmalıdır.

· Bu sınıf sayısında bir değişikliğe ihtiyaç olduğu zaman performanstaki fonksiyonel değişikler ve her bir sınıftaki sporcu sayısı temel alınarak sürekli gözden geçirilmelidir.

· Sınıflandırma kuralları her sporun teknik kuralları içinde yer alır. Bu nedenle sınıflandırmacılar teknik üyeler ile eşit statüde kabul edilirler.

· Sınıflandırmacılar kendi görevlerini “International Paralympic Commitee”nin sınıflandırmacılara ait etik kurallarına göre yerine getirirler. (IPC Handbook )  

 

YARIŞMACILARIN SEÇİLME KRİTERLERİ

· Yarışmacı olmak için mutlaka kalıcı bir engele sahip olunmalıdır. Diğer sporcular IPC programlarına sporcu olarak kabul edilemez.

· Minimum engel, her bir spor dalı için fonksiyonel faktörler göz önüne alınarak tanımlanmıştır. Bu nedenle sporcu, bir spor dalına uygun olurken, diğerine uygun olmayabilir.

· Sporcunun bir müsabakada yer alabilmesi için mutlaka o sporun kurallarına göre sınıflandırılmış olması gerekir.

· Sınıflandırma komitesinin fikrine göre, bir yarışmacının engelinde değişiklik varsa, engel tanımlanamıyorsa veya sınıflandırma işlemi için kooperasyonda başarısız ise yarışmacı olmak için uygun olmadığı açıklanır.

· Engelli sporcunun tıbbi dökümanı birçok spor dalı için fonksiyonel sınıflandırmada temel unsurdur.

· Farklı test metotları, sporun tipine, yarışmacının engeline bağlı olarak yapılabilir.

 

Bir Örnek: Tekerlekli Sandalye Basketbolda Klasifikasyon

Özellikle gövde hareketleri ve dengesi  basketbol pozisyonlarında hareket boyunca gözlenir ve oyuncunun özel puanına karar vermede temeli oluşturur.

Sınıflar

Sınıflar oyuncunun hareket alanına göre tanımlanır. Her sınıfın  kullanabildiği hareket alanı kesindir.

Fonksiyonel becerilerine bağlı olarak her oyuncuya 1 (en ağır engelli), 1.5, 2, 2.5, 3, 3.5, 4 veya 4.5 ’a puan değeri verilir. Bir takım sahada 14 puandan fazlaysa oynayamaz.

1.0: Oyuncuda gövde kontrolü yoktur bu sebeple öne ve yanlara doğru eğilemez. Dönerek pas veremez ya da topu yakalayamaz. Gövde dengesini koruyabilmesi için tekerlekli sandalyenin sırt desteği biraz yükseltilmiştir.

2.0: Bu oyuncular bir miktar öne eğilebilir ve gövdelerini döndürebilirler bu sayede topu daha geniş açılarda yakalamaları kolaylaşmıstır.Tıpkı 1.0 sınıfındakiler gibi sandalyelerinin sırt destekleri yükseltilmiştir.

3.0: Oyuncu gövdesini tamamen döndürebilir, öne eğilebilir fakat yanlara doğru eğilemez. Bu oyuncular otururken desteğe ihtiyaç duymazlar bu sebeple sırt destekleri alçaktır.

4.0: 3.0 sınıfında olduğu gibi öne eğilebilir ve gövdelerini döndürebilirler ilaveten kısmen yana doğru da az miktarda. Bu sınıftaki oyuncular genellikle yanlara eğilirken tek tarafa doğru eğilebilir çünkü bir taraf bacağındaki engel karşı tarafta denge kaybına sebep olur.

4.5: Bu sporcular en az kısıtlılığa sahiptir. Gövdelerini öne ve yanlara eğmekte ya da döndürmekte zorlanmazlar. Bu sınıfa örnek olarak ayak amputasyonu olan sporcular ya da 6cm bacak boyu farkı olan oyuncular verilebilir. Minimal engel olarak IWBF Klasifikasyon Kurulu tarafından kabul edilenlerde bu sınıfta yarışırlar.

1.5, 2.5 veya 3.5 puana sahip olan oyuncular iki sınıfın arasında profile sahip oyunculardır.

 

Zihinsel Engelli Sporlarında Klasifikasyon

Birincil Uygunluk;

Zihinsel Engelin Tanımı Evrensel olarak kabul edilmiştir. AAIDD 2010, WHO ICD-10’a göre;

18 yaşından önce kanıtlanmış zihinsel engellilik

Entelektüel fonksiyonlarda (kavrama, sosyal ve pratik becerilerde) uzmanlar (psikolog veya psikiyatr) tarafından, kabul görmüş testler ile tespit edilmiş belirgin bozukluk (IQ 75 veya daha düşük)

Zekâ Testleri

WISC: Bireylerin zihinsel performanslarını belirlemek amacıyla uygulanan bireysel bir zekâ testidir. Wisc testi, sözel ve performans olmak üzere iki bölümden, her bölümde bir yedek, 5 ana test olmak üzere altı alt testten oluşmaktadır.

WAIS: 16-94 yaş arasındaki bireylere uygulanır. Sözel, performans, total olmak üzere 3 tip zeka puanı verir.

Stanford Binet: Hazırlanmış ilk zekâ testidir. Hem üstün yetenekli çocukların hem de zihinsel engelli bireylerin belirlenmesinde kullanılır. Sözel yargılama, soyut/görsel yargılama, niceliksel yargılama, kısa süreli bellek ile ilgili bilgi verir.

Raven Matrices: Raven Matris IQ Testi, Raven matrislerinden yola çıkılarak modellenmiş bir analizdir.

 

Görme Engelli Sporlarında Klasifikasyon

Görme Engelli sporcuların klasifikasyonda iki nokta önemlidir:

Sporcunun müsabakaya uygunluğuna karar vermek

Sporcuları yarışma için gruplamak

IBSA Uluslararası Görme Engelli Klasifikasyon Paneli’nin belirlediği kurallar ile uzman oftalmolojist ve/veya oftometristler tarafından görme engelli sporcuları üç kategoride B1, B2, B3 olarak sınıflandırmaktadır.

B1: Her iki gözde ışık algılaması olmayanlar veya el şeklini seçemeyenler (görme keskinliği<LogMAR 2.6)

B2: 2/80 görme keskinliğine ya da 5 dereceden daha düşük görme alanına sahip olanlar (görme keskinliği LogMAR 1.5 - 2.6 arası olanlar)

B3: 2/60-6/60 görme keskinliği olanlar veya görme alanları 5-20 derece arasındakiler (görme keskinliği LogMAR 1.4 to 1.0 arası olanlar)

Uygun Değil: (görme keskinliği>LogMAR: 1.0)