Hedef Belirlemenin Önemi

Hedef Belirlemenin Önemi

Plansız bir hedef, sadece bir dilekten ibarettir.  (Antoine de Saint)

"Hedef belirleme için sporcu, antrenör, yönetici ve ailenin içinde bulunduğu toplumsal bir uzlaşı söz konusudur. Bu süreç içinde sabit kalınmamalı, hedeflerle ilgili bir değişim ve yapılandırma gerektiğinde tereddüt edilmeden gerekli düzenlemeler yapılmalıdır."

Yeni yıla girdiğimiz şu günlerde başta engelli camiası olmak üzere tüm spor camiasının yeni yılını kutlarım. Hepimizin bildiği bir söz vardır “Yeni yıl yeni umutlarla gelir.” 2018’in diğer bir özelliği de bazı branşların bu yıl içerisinde 2020 Tokyo Olimpiyat ve Paralimpik oyunlarına katılabilmek için gerekli olan kota yarışmalarının başlıyor olmasıdır.

Tüm sporcu, antrenör ve yöneticilerin tek bir hedefi var, 2020 de en yüksek katılımla bu en büyük organizasyonlarda yerlerini alabilmek. Baktığımızda herkesin “Hedef’i” aynı ama bu kavram pratikte pek de doğru kullanılıyor diyemem. Tabii ki olimpiyat ve paralimpik oyunlar gibi tüm dünyanın gözünün üzerinizde olduğu zor ve büyük bir çaba gerektiren yolda herkesin bir hedefi var. Burada ki sorun hedef koymak değil, hedefe nasıl ulaşılacağını doğru bir şekilde planlamak. Sporcularla çalışmaya başlamadan önce, görüşmelerimde sorduğum ilk soru “Hedefimiz nedir? Ne için hazırlanıyoruz?” idi. Genellikle aldığım cevap “Şampiyon olmak için ya da birinci olmak için” oluyordu. “Peki, bunun için ne yapmamız gerekiyor?” diye sorduğumda aldığım cevap hep aynıydı: “Çalışmak”. İlk bakışta “çalışmak” cevabı doğru gibi gözükse de benim için yeterli bir cevap değil. Çünkü birincilik veya şampiyon olmak için sadece bölgenizde bile onlarca kişi çalışıyor. Bunu olimpiyat veya paralimpik oyunları göz önüne aldığınızda milyonlarca rakibiniz “çalışıyor” diyebiliriz. O zaman çalışmak tek başına yeterli değilse daha başka neler yapmamız gerekiyor? Bu sayımızda “hedef belirleme konusunda bilmemiz gereken kavramlar nelerdir ve hedef belirlerken nelere dikkat etmeliyiz” sorularına biraz değinmemiz bundan sonraki spor yaşantımızda bize ayrı bir katkı sağlayacaktır diye düşünüyorum.

Dünyada yapılan bilimsel çalışmaları incelediğinizde özellikle başarılı sporcuların hedef belirleme stratejilerinin tespit edilmesine yönelik birçok araştırmaya rastlarsınız. Sporda hedef belirleme, “Sporcuları daha verimli ve enerjik kılabilmek için, onları motive eden zihinsel bir faaliyet” olarak tanımlanmaktadır. Yapılan çalışmalar, hedef belirleyerek yola çıkan sporcuların performanslarını yüzde 40’a kadar artırdıklarını ortaya koymuştur. Sporda başarı için gerekli çalışmaları göz önüne aldığımızda bu oran hiç de azımsanmamalıdır.

Spor psikolojisi alanında üç tip hedef tanımlanmıştır

Sonuç Hedefleri: Sonuç hedefleri müsabakanın sonucuna ilişkin hedeflerdir, kazanmak veya birinci olmak sonuç hedefi koymaktır. Nasıl bir oyun oynandığı pek önem taşımaz.

Performans Hedefleri: Performans hedefleri, sporcunun yaptığı branşa özgü daha önceden belirlenmiş performans kriterlerini yerine getirip getirmediğine göre belirlediğimiz hedeflerdir. Tabii ki tüm performans kriterleri müsabakadan başarılı olarak ayrılmak için belirlense de öncelik kazanmaktan çok istenilen kriterlerin ve oranların yerine getirilmesidir.

Süreç Hedefleri: Süreç hedefleri, spor performansınızı iyileştirmek için gereken gerekli olan gerçek eğitim sürecini gerçekleştiren hedeflerdir.

Hedef tiplerini önem sırasına göre sıralayacak olursak, süreç hedefleri-performans hedefleri ve en sonda sonuç hedefleri yer alır. Süreç hedefleri en önemli yeri almaktadır. Çünkü şampiyon olabilmek için onun gereklerini yerine getirmek gerekir. Şunu unutmayın, sadece sizin yaptıklarınız sizi başarıya ulaştırır. Rakibinize odaklanırsanız onun başarısızlığı sizin başarınız, başarısı da başarısızlığınız olur. Herhalde istemeyeceğimiz en önemli şey geleceğimizin başkalarının elinde olmasıdır. Şunu aklımızdan hiç çıkarmayalım, özellikle sporda sonuç tüm unsurları ile kontrol edilemeyecek kadar karmaşık bir yapıya sahiptir. O yüzden bizler kontrol edebileceğimiz tek unsur olan kendimize odaklanırız.

Ayrıca sporda hedef belirlenirken 7 temel özelliği hiçbir zaman göz ardı etmemeliyiz. Bunlar; hedeflerimiz ÖZEL olmalıdır ki onun için tüm enerjimizi harcayabilelim çünkü insanlar aidiyet duydukları ve onlar için özel olan şeyler için yorulmayı göze alırlar. Ayrıca, nereden başladık ve şuan neredeyiz sorusuna cevap verebilmemiz için hedeflerimiz ÖLÇÜLEBİLİR olmalıdır.  Tabii ki hiç kimse ulaşamayacağı bir hedefin peşinden gitmek istemez o yüzden hedeflerimiz BAŞARILABİLİR olmalıdır. Ortaya koyduğumuz hedefler yaptığımız işle İLİŞKİLİ olduğunda farklı konularla ilgilenmeyeceğimizi bilmeliyiz. Hedeflerimize ulaşmak için mutlaka bir ZAMAN koymalıyız ki ne zaman hedefimize ulaşmak zorunda olduğumuz bize kılavuzluk etsin. Ayrıca hedeflerimizin motive edici özelliği göz önüne alındığında HEYECAN VERİCİ olmalıdır. Son olarak da hedeflerimiz ve hedefe ulaşana kadar geçirdiğimiz tüm deneyimlerimiz KAYDEDİLMELİ ki gelecekteki yeni maceralarımız için yola çıkacağımız zaman yapacağımız hazırlıklar daha bilinçli olsun. Bu saydığımız özellikler dünya literatüründe SMARTER (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Timely, Exciting, Recorded) olarak geçmektedir.

Sonuç olarak, başarı için ortaya konulan hedefler yaş, gelişim evresi, güven, bireyin yetenek ve motivasyonuna göre ayarlanmalıdır. Spora yeni başlayanlar için belirlenecek hedefler, sporcuların kendine güvenini artırmak için düzenlenmeli ve kısa vadede kolaylıkla elde edilen hedefler olmalı, buna karşın deneyimli sporcular için daha zorlu ve uzun vadeli hedefler belirlenebilir.

Şunu unutmayalım, hedef belirleme için sporcu, antrenör, yönetici ve ailenin içinde bulunduğu toplumsal bir uzlaşı söz konusudur. Bu süreç içinde sabit kalınmamalı, hedeflerle ilgili bir değişim ve yapılandırma gerektiğinde tereddüt edilmeden gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Yeni yılda tüm hedeflerinizin gerçekleşmesi dileğiyle…

“Hedefi olan kişiye rüzgâr yol verir, hedefi olmayan kişiye kelebek bile engel olur.” (Anonim