Konsantrasyon Sporda Başarının Anahtarıdır

Konsantrasyon Sporda Başarının Anahtarıdır

İster sporcu olsun ister antrenör, başarı ve başarısızlığın sebebini sorsanız verdikleri ortak cevap konsantrasyon yani odaklanmaktır. Konsantrasyonun üzerine ne zaman araştırma yapsam karşıma çıkan ilk cümle “konsantrasyon başarının ön koşuludur” cümlesidir. Öyle ki, konsantrasyon becerisi yüksek olan sporcuların başarılarının altında yatan gizli silah olmasına rağmen pek göz önünde bulundurulmaz ve antrenörler sporcularını onlara benzetmek için daha fazla fiziksel antrenman yaptırırlar, ama yine de istedikleri sonuca varamazlar.

Konsantrasyon, sporcuların ellerinden gelenin en iyisini yapmak için kullandıkları zihinsel becerilerden biri olmasına rağmen, zayıf bir performans sergilediklerinde de en önemli mazeretleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Öte yandan sporcular konsantrasyon becerilerini müsabaka içerisinde doğru zamanda kullanabildikleri sürece de yüksek performans göstermeleri kaçınılmazdır. Bu makale ile konsantrasyonun zihinsel yeteneğini tanımlamaya ve bir sporcunun müsabakaya yoğunlaşmasını etkileyebilecek faktörleri açıklamaya çalışacağım. Ayrıca, sporcu için hayati önem taşıyan zamanlarda konsantrasyonunu iyileştirmeye yardımcı olabilecek bazı yararlı egzersizleri de ana hatlarıyla açıklamaya çalışacağım.

Konsantrasyon, konuyla ilgili uyaranları seçip onlar üzerine gerektiği süre kadar odaklanabilmeyi becerebilmedir. Spor psikolojisi özelinde ise, konsantrasyon zihinsel çaba ile birlikte duyusal veya zihinsel olaylara odaklanmayı ifade eder. Bu nedenle yukarıda belirttiğim gibi, sporcuların müsabaka ile ilgili olmayan tüm diğer uyaranları göz ardı ederek, onlar için önemli olan bilgi kaynaklarını işleyebileceği seçici dikkat boyutuna geçebilmesidir. Çevre hızla değişirse, dikkat odağı da değişmelidir. Geçmişi ya da geleceği düşünmek, sıklıkla performans hatalarına yol açan uygun olmayan uyaranların oluşmasına neden olur. Ortaya çıkan bu durumda sporcunun performans ipuçları dışında ortamla alakası olmayan uyaranları işleme almasına ve performansın da düşmesine yol açacaktır. Örneğin bir trap sporcusu, vuracağı plağa, okçu ve atıcı atış yapacağı hedefe, masa tenisi sporcusu topa vs. ipuçlarına odaklanmak yerine, seyirciye, hakeme ya da aslında otomatik olarak yapması gereken hareketlere odaklanırsa, sonucun bir fiyasko olması kaçınılmazdır. O yüzdendir ki sporcunun müsabaka içerisinde konsantre olacağı uyaranların bilincinde olup kontrolü sürekli elinde bulundurması rakiplerine göre en önemli avantajı olacaktır. Dünyada sözü geçen başarılı sporcular incelendiğinde bir çoğunun hafta da en az üç gün ve her biri 45 dakika olacak şekilde zihinsel beceri antrenmanı yaptıkları, bunların içerisinde hayal etme, gevşeme ve konsantrasyon tekniklerini geliştirici egzersizlerinin bulunduğunu görebilirsiniz.

Tabii ki bu tür zihinsel beceri antrenmanlarını ne kadar yaparsanız yapın, konsantrasyon sürecinin de ön koşulu sevdiğiniz ve mutlu olduğunuz bir iş yapmak ve o anı yaşayabilmekten geçer. Bununla ilgili 2017 Eylül-Ekim sayısında “Eğlenmek ve mutluluk başarının anahtarıdır” isimli yazımda detaylara ulaşabilirsiniz.

Konsantrasyon ile ilgili dikkatedilmesi gereken bir diğer konu da bilgidir. Çalıştığım sporcuların bir kısmındaki en önemli problemlerden biri de müsabaka veya antrenmanda odaklanacağı uyaranların neler olduğu konusundaki bilgi eksikliği idi. Bu tür sporcularla öncelikle yaptıkları spor branşı ile ilgili uygun veya müsabakaya özel önemli uyaranları ve ipuçlarını belirlemeye çalışır, ondan sonra da bunlar üzerine çalışmalarımızı yoğunlaştırırız. Bu uyaranların doğru bir şekilde tespit edilip onlar üzerinde çalışılması ulaşılmak istenen başarı için önemli bir etken olmaktadır.

Peki sporcular konsantrasyon becerilerini geliştirmek için ne gibi egzersizler yapabilirler biraz da bu konuya değinelim.

Konsantrasyonu geliştirmenin en etkili yöntemlerinden biri zihinsel dayanıklılık antrenmanlarıdır. Önümüzdeki sayılarda bu konu üzerinde detaylı bir şekilde duracağım. Aslına bakarsanız, zihinsel hayal etme antrenmanları başta olmak üzere yapılan tüm zihinsel antrenman uygulamaları aynı zamanda konsantrasyon gelişiminize de katkı sağlayacaktır.

Temel olarak yukarıda detaylı olarak açıkladığım konsantrasyon çalışmaları, bir nesne seçilerek (bu nesne genellikle ya yapılan branşla alakalı bir masa tenisi topu, bir raket, forma, ayakkabı vb. gibi spora özgü materyaller olabilir ya da kalem, kitap veya detaylarını incelemekten zevk alacağınız bir materyal olabilir) bu nesneye 30 sn. süreyle yoğunlaşma sadece o nesneyi düşünme şeklinde uygulayabilir ve daha sonra bu süreyi sistematik olarak arttırabilirsiniz. Bu egzersizde önemli olan nokta yoğunlaştığınız nesne ile iletişimizi belirlediğiniz süre içinde kaç kere kaybediyorsunuz ve bunun sebepleri neler, bunu keşfedip daha sonra gerekli zihinsel düzeltmeleri yapabilmenizdir. Bu uygulamayı 5 dk. ve 10 dk. süreyle uygulayıp konsantrasyon süresinizi artırabilirsiniz.

Bu uygulamalardan başka aşağıdaki egzersizlerde konsantrasyon becerinizin gelişmesine yardımcı olacaktır.

* Bir kitap seçin rastgele bir sayfa açın ve sayfadaki sesli harfleri sayın. Sayma bittiği zaman ilk bakacağınız doğru saymanız daha sonra da
zamanı kısaltmanız. Bu uygulamayı kitaptaki kelime sayılarını da sayarak yapabilirsiniz

* Gözlerinizi kapatın ve geriye doğru 100’den sıfıra kadar saymayı deneyin. Herhangi bir zamanda sayınızı kaybederseniz, 100’e geri dönün ve yeniden başlayın. Eğer bu çok kolaysa, daha yüksek bir sayı ile başlayın, daha sonra azalan değeri üç, yedi ya da dokuz sayıları ile deneyin, çünkü iki, dört ya da beş sayılarını geriye doğru saymanız daha kolay olacak gelişiminiz daha yavaş veya etkisiz olacaktır.

* Bir başka uygulama da “tam bir sessizlik ve hiçbir şey düşünmeme” egzersizidir. Sakin bir yerde oturun ve zihninizi boş bırakın. Bu uygulamadaki amaç, rahatlamak ve aklınızdaki hiçbir düşünceye izin vermemektir. Herhangi bir düşünce aklınıza geldiğinde, olabildiğince hızlı bir şekilde kurtulun ve zihninize herhangi bir şey girmesine izin vermeyin.

Bu uygulamaları daha da artırabilirsiniz. Teknolojik cihazların yanında tamamen konsantrasyon becerinizi geliştirmek için geliştirilmiş olan oyunları da kullanabilirsiniz. Önemli olan sizi rahatlatan ve belirlediğiniz süre içinde düşünmek istediğiniz noktalar üzerinde kalabilmeyi sağlayabilen amaca uygun olarak kullanacağınız etkinlikler yapmanızdır. Olimpiyat oyunlarında 2 altın madalya sahibi Edwin Moses’ ın dediği gibi konsantrasyon, bazı sporcuların diğerlerinden daha iyi olmasının nedenidir. Antrenman yaparak konsantrasyonunuzu geliştirir ve yeri geldiğinde de kullanabilirsiniz.